پرش به

  •  

تصویر

فلسفه روزه گرفتن در اسلام چیست ؟


  • لطفا وارد حساب کاربری خود شوید تا بتوانید پاسخ دهید
بدون پاسخ

#1 صدراله خشنود

صدراله خشنود

    مدیریت سایت

  • مدیر سایت
  • 97 ارسال

ارسالی 14 June 2016 - 11:00 PM

سلام علیکم  چنانچه موفق شدید از مطالب این سایت استفاده نمایید . داوطلبانه ، بدون اجبار و اکراه می توانید کمک های خود را جهت پیشرفت سایت اندیشه مطهر به شماره کارت بانک ملت    6104337880310238     واریز نمایید .

 

 

 

 

 

فلسفه روزه گرفتن در اسلام چیست ؟

..................................................

 

مقاله اول

 

همان طور که می دانید،

 [1]

 

انسان علاوه بر جنبه مادی و جسمی، دارای جنبه معنوی و روحی هم هست و هر یک از آن ها در رسیدن به کمال مطلوب خود، برنامه های خاصی احتیاج دارند . یکی از برنامه هایی که جنبه معنوی دارد، تقوا و پرهیزگاری است . به این معنا که اگر انسان بخواهد خودش را از جنبه معنوی ارتقاء دهد و به عالم طهارت و رفعت متصل کند، اولین چیزی که باید بدان ملتزم بشود، جلوگیری از افسار گسیختگی خود است . او نباید خود را سرگرم لذت های جسمی و شهوات بدنی کند، باید خود را بزرگتر از آن بداند که زندگی مادی را هدف بپندارد . بهترین، نزدیک ترین، مؤثرترین و عمومی ترین راهی که افراد را در این امر (تقوا) می تواند کمک کند، روزه است که با پرهیز از خوردن، آشامیدن و شهوت جنسی، علاوه بر این که نیروی خویشتن داری از گناهان در آنان قوت می گیرد، به تدریج بر اراده خود مسلط می شوند و در برابر هر گناهی عنان اختیار را از کف نمی دهند .
 
«
یا ایها الذین ءامنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون » ; [2]ای افرادی که ایمان آورده اید! روزه بر شما نوشته شد; همان گونه که پیشینیان از شما نوشته شده تا پرهیزگار شوید .[3]
 

روزه، علاوه بر فایده معنوی (تقوا)، فایده های دیگری هم دارد:
 

الف - اثر اجتماعی روزه: روزه، درس مساوات و برابری در میان افراد اجتماع است . با انجام این دستور مذهبی، افراد متمکن، وضع گرسنگان و محرومان اجتماع را به طور محسوس درمی یابند، و این باعث می شود که به کمک محرومان بشتابند . امام صادق ( علیه السلام) می فرماید: «روزه به این دلیل واجب شد که میان فقیر و غنی مساوات برقرار گردد، و این بدان جهت است که غنی، طعم گرسنگی را بچشد و نسبت به فقیر ادای حق کند; چرا که اغنیا معمولا هر چه را بخواهند، برای آن ها فراهم است . خدا می خواهد میان بندگان خود مساوات باشد، و طعم گرسنگی و درد و رنج را به اغنیا بچشاند تا به ضعیفان و گرسنگان رحم کنند» .
 

ب) اثر بهداشتی و درمانی: عامل بسیاری از بیماری ها، زیاده روی در خوردن غذاهای مختلف است; چون مواد اضافی جذب نشده به صورت چربی های مزاحم در نقاط مختلف بدن، یا به صورت چربی و قند اضافی در خون باقی می ماند . این مواد لجنزارهای متعفنی برای پرورش انواع میکروب های عفونی است، و در این حال، بهترین راه برای مبارزه با این بیماری ها، نابود کردن این لجنزارها از طریق روزه است . پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرماید: «معده خانه تمام دردها و امساک (روزه) بالاترین داروهاست[4]
 

علت این که ماه رمضان برای روزه گرفتن انتخاب شده، این است که این ماه بر سایر ماه ها برتری دارد . در این ماه، «قرآن » کتاب هدایت و راهنمای بشر که «فرقان » است و با دستورها و قوانین خود روش های صحیح را از ناصحیح جدا کرده و سعادت انسان ها را تضمین نموده، نازل گردیده است و در این ماه، شب قدر قرار دارد که بهترین شب سال است و مقدرات انسان در آن مشخص می شود; «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن هدی للناس و بینات من الهدی و الفرقان ...» [5]در روایات اسلامی نیز چنین آمده است که همه کتاب های بزرگ آسمانی در این ماه نازل شده اند; به این ترتیب، ماه رمضان که همواره ماه نزول کتاب های بزرگ آسمانی و ماه تعلیم و تربیت بوده، بر ماه های دیگر برتری محسوسی دارد .[6]

 

 



[1]مجله یاس ، آبان 1382، شماره 8 ،  فرهنگ قرآنی


[2] بقره، 183 .


[3] علامه طباطبایی (ره)، تفسیر المیزان، ج 2، ص 8 .


[4] آیت الله مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج 1، ص 631 .


[5] بقره، 185 .


[6] تفسیر نمونه، ص 634

........................................................................................ 

 

مقاله دوم

قرآن كريم وقتي حكم روزه را بيان مي‌كند در ذيل آن با جمله‌اي كوتاه به فلسفه روزه اشاره كرده مي‌فرمايد: «لعلّكم تتقون»[1] اين جمله كه ذيل آية «كتب عليكم الصيّام كما كتب علي الّذين من قبلكم» آمده بيان‌گر اين است كه روزه روح تقوي و پرهيزگاري را در انسان زنده مي‌كند، از شدت غرايز مي‌كاهد روح را تلطيف و صفا مي‌بخشد و نورانيت ايجاد مي‌كند،

قرآن كريم وقتي حكم روزه را بيان مي‌كند در ذيل آن با جمله‌اي كوتاه به فلسفه روزه اشاره كرده مي‌فرمايد: «لعلّكم تتقون»[1] اين جمله كه ذيل آية «كتب عليكم الصيّام كما كتب علي الّذين من قبلكم» آمده بيان‌گر اين است كه روزه روح تقوي و پرهيزگاري را در انسان زنده مي‌كند، از شدت غرايز مي‌كاهد روح را تلطيف و صفا مي‌بخشد و نورانيت ايجاد مي‌كند، عزم و اراده انسان را در مقابل خوردني‌ها و آشاميدني‌ها قوي و در انسان قدرت تصميم‌گيري ايجاد مي‌كند و راه را براي سير و سلوك بسوي خداي متعال هموار مي‌سازد و در ابعاد مختلف بر كامل شدن انسان كمك مي‌كند.

بطور كلّي فلسفه روزه را در ابعاد گوناگون مي‌توان به چهار دسته تقسيم كرد:

1. بعد عرفاني: روزه مايه تقرب به خداوند متعال است زيرا روزه‌ها شهوت نفس را مي‌كوبد و قوّلاً قدسي و معنوي انسان را تقويت مي‌نمايد، آدمي را بياد ترس روز قيامت مي‌اندازد و عطش و گرسنگي آن روز را يادآوري مي‌كند و انسان را از كسالت‌ها و مفاسد سيري كه بزرگترين ريسمان محكم شيطان است مي‌رهاند. و دليل اين مطلب روايتي است كه از امام صادق ـ عليه‌السّلام ـ نقل شده است كه شيطان آمد نزد يحيي من ثرياي پيغمبر ـ عليه‌السّلام ـ حضرت يحيي ديد از هر دو چيزي بخود نمونة‌ آويخته، حضرت فمود اين‌ها كه به خود آويختة چيست؟ شيطان گفت: شهواتي است كه به وسيله آن‌ها فرزندان آدم را دچار مي‌كنم حضرت فرمود: آيا براي من هم در آن چيزي هست؟ شيطان گفت هرگاه شكم خود را سير كردي از خوراك، پس تو را باز مي‌دارم از نماز و ياد خدا، حضرت يحيي قسم ياد كرد كه شكم خود را هرگز از طعام پر نخواهم كرد.[2]

بدون شك فرو رفتن در شهوات انسان را از خدا غافل و دور مي‌سازد دانائي و زيركي را مي‌كشد، مجرّب‌ترين وسيله براي كشتن و تعديل شهوت گرسنگي كشيدن است كه از اثار آنان دانائي و زيركي و تقرب به خداي تعالي مي‌باشد. چنانچه دانشمند معروفي ملاهادي سبزواري در اشعاري درين رابطه چنين فرموده است: گرسنگي و دوري از طعام براي بدست آوردن علم و حكمت و دانش همچون ابرهاي بارنده است و سيري و شكم پر از غذا زيركي و دانائي را كشنده است بلكه تمام فتنه‌ها در سيري است زيرا سيري زايندة تمام شهوات است.[3]

احاديث فراواني كه روزه و روزه‌داي را مايه تقرب به خداوند دانسته است در متون كتب روائي ما به چشم مي‌خورد به طور نمونه به احاديث ذيل توجه نمائيد.

1. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ در ضمن توصيه‌اي به اسامه بن زيد چنين فرموده است: «عَلَيْكَ بِا الَّوْمِ فَاِنَّهُ قُربُهُ اِلَي الله؛ بر توباد روزه‌داري زيرا كه روزه موجب تقرّب به خدا مي‌شود.»[4]
2.
خداوند متعال در حديث قدسي مي‌فرمايد: «الصَّومُ ليِ و اَنا اُجْزي بِهِ؛ روزه براي من است و من خودم پاداش او هستم، يعني تقرب بهمن بهترين پاداش اوست
3.
پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ در شب معراج سؤال كرد خدايا برترين اعمال چيست؟ خداوند در جواب فرمود! توكّل بر من و راضي بودن به آنچه قسمت بنده‌ام نموده‌ام... بعد در ضمن همين حديث خداوند مي‌فرمايد: اي احمد آيا مي‌داني كدام وقت بنده به من نزديك مي‌شود. حضر فرمود: نه اي پروردگار من؛ خداوند فرمود: «؛ موقعي كه گرسنه و يا در سجده باشد.[5]

 

2. بعد اخلاقي و تربيتي: علم اخلاق براي تزكيه روح انسان وضع شده با آموختن و به كار بستن آن مي‌توان روح سركش انساني را از چنگال رذائل اخلاقي نجات داد؛ و آماده درك انوار معنوي شد؛ اگر انسان بخواهد سير و سلوكي داشته باشد و به مراحل بالاي كمال و معنويت برسد تزكيه و تخليه از مهم‌ترين مراحل است و يكي از فوائد مهم روزه مسئله تزكيه روح و تخليه روان است. چون روزه تنها امساك نيست كه انسان فقط از خوردن و آشاميدن پرهيز كند و بس ـ چنان‌چه در حديث شريف مي‌خوانيم «رُبَّ صائم ليس له من صيامه اِلا الجوع و العطش»[6] چه بسا روزه‌داري كه فقط گرسنگي و تشنگي مي‌كشد، ـ بلكه روزه حقيقي آن است كه چشم و گوش و زبان انسان هم روزه باشد يعني از ارتكاب گناهان چه كبيره و چه صغيره ... اجتناب نمايد و از دستورات ديني بطور كامل پيروي نمايد، عمل به دستورات الهي و ترك نواهي موجب تصفيه باطن و تزكيه روح از آلودگي‌ها و وارستگي‌ از رذائل اخلاقي نصيبتش مي‌شود.
3.
بعد اجتماعي: يكي از فلسفه‌هاي روزه بعد اجتماعي آن است، پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ فرمود: «و هو شهر المواسات» (ماه رمضان، ماه همدردي است)[7] و امام باقر ـ عليه السّلام ـ فرمود: «فَرَض اللهُ عزّوجلّ الصيّام ليجد الغني مضض الجوع فيضو علي الفقير» خداوند روزه را واجب ساخته تا ثروت‌مندان درد گرسنگي را بفهمند و بر فقراء عطوفت كنند.[8]
يكي از مهم‌ترين منفعت روزه همين مطلب است كه به انسان هشدار مي‌دهد كه مسلماني تنها نماز و عبادت و زيارت و اصول عبادي اسلام را بجا آوردن نيست بلكه بايد از حال فقيران و مستمندان مطلع باشي و به آنها رسيدگي كني، زيرا هر اجتماعي كه اغنياء آن به فكر مستمندان باشند روي فقر و محروميت را نخواهند ديد و اين از فوائد روزه به شمار مي‌آيد.
4.
بعد بهداشتي و پزشكي: پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ فرمود: «صوموا تصحّوا» روزه بگيريد تا سالم و تندرست باشيد.[9] پس يكي از آثار و فوائد روزه سلامتي جسم و بعد پزشكي آن مي‌باشد. كه اهميت به سزائي دارد چون بدن انسان در طول سال آزادانه به تغذيه خود مي‌پردازد و معده انسان كه آن را مركز همه دردها دانسته‌اند در هر زمان كه انسان اراده كرده مملو از خوردني‌ها و نوشيدني‌ها شده است و محدوديت خوردن و آشاميدن در يك ماه و روز گرفتن بهترين وسيله براي سلامتي جسم و استراحت معده انسان مي‌باشد.
دانشمندي در اين رابطه چنين مي‌گويد: «فايدة روزه براي بدن مانند نوعي درمان پزشكي است. پزشكان همه به اين نكته رسيده‌اند كه روزه گرفتن روزهاي ماه مبارك رمضان هم‌چون سي عدد قرص است كه هر سال مصرف مي‌شود تا معده تقويت و خون تصفيه و بافت‌هاي خون ترميم گردد.»[10]

در اثر روزه زائده‌هاي بدن ذوب شده و دستگاه گوارش كه حساس‌ترين سيستم بدن انسان مي‌باشد استراحت نيمه وقت در آن ماه مي‌نمايد. در روايتي از رسول خدا چنين آمده است: «المعدة بيت كل داء و الحميّه (اي الامساك) رأس كل دواء». يعني: معده خانة تمامي دردها است و امساك بالاترين داروها.[11]
دانشمندي به نام «الكسي سوفورين» بيش از 23 مرض را برشمرده كه بوسيله روزه مداوا مي‌شود.[12]

منابع

[1] . سورة‌بقره، آية 183.
[2] .
مير سيد احمد روضاتي، فلسفه روزه، قم، انتشارات طباطبائي، 1385 قمري، صص 90ـ92.
[3] .
مير سيد احمد روضاتي، فلسفه روزه، قم، انتشارات طباطبائي، 1385 قمري، صص 90ـ92.
[4] .
محمدباقر مجلسي، بحارالانوار، ج 930، بيروت لبنان، ص 285.
[5] .
شيخ عباس قمي، سفينة البحار، انتشارات كتابخانة سنائي، ‌ج 1، ص 193.
[6] .
سيد مهدي شمس‌الدين، آداب روزه داري، قم، انتشارات قدس، چاپ اوّل، 1374، صص 10 و 23ـ24.
[7] .
حر عاملي، وسائل‌الشيعه، بيروت لبنان، ج 7، ص 7.
[8] .
همان، ص 223.
[9] .
محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، بيروت، لبنان، احياء التراث الاسلامي، ج 96، ص 255.
[10] .
به نقل از كتاب آموزش دين و اخلاق براي همه تأليف: سيد مهدي شمس‌الدين، قم انتشارات قدس چاپ اوّل، سال 1374، ص 20.
[11] .
مكارم شيرازي، تفسير نمونه، تهراني، دارالكتب الاسلاميه، بيت چهارم، 1375، ج 1، ص 632ـ633.
[12] .
مكارم شيرازي، تفسير نمونه، تهراني، دارالكتب الاسلاميه، بيت چهارم، 1375، ج 1، ص 632ـ633.

بازدیدها: 4691 مرتبه

مجموعه مربوطه اخبار مهدویت و جهان اسلام

برچسب ها

 






0 کاربر در حال خواندن این موضوع است

0 کاربر، 0 مهمان و 0 عضو مخفی

تابان سرور